De Al-Mutanabbistraat in Bagdad: boekenstraat, vrijdagmarkt en Café Shabandar

In het kort

Waar

Oude stad van Bagdad, Rusafa-kant aan de Tigris

Lengte

Net geen 1 km, autovrij

Vernoemd naar

Dichter al-Mutanabbi (ca. 915–965), naam sinds 1932

Hoogtepunt

Boekenmarkt op vrijdagochtend

In de buurt

Café Shabandar (1917), Qishla, al-Mustansiriya

Beste periode

Oktober tot april

Wie ooit door de Oudemanhuispoort in Amsterdam is geslenterd of zich op de boekenmarkt van Deventer tussen de kramen heeft gewurmd, voelt zich in de Al-Mutanabbistraat in Bagdad meteen thuis. Deze smalle boekenstraat in het oude hart van de stad is al generaties lang de plek waar Irakezen boeken kopen, verkopen, ruilen en bespreken. Op vrijdagochtend verandert de straat in een grote boekenmarkt in de open lucht, en dan begrijpt u waarom Bagdad bekendstaat als een stad die leest.

In deze gids leest u waar de Mutanabbistraat ligt, naar welke dichter ze vernoemd is, wat u onderweg naar de Tigris niet mag missen en hoe u het meeste uit uw bezoek haalt – met tips van Saif, onze lokale gids in Bagdad.

Waar ligt de Al-Mutanabbistraat in Bagdad?

De Al-Mutanabbistraat ligt aan de Rusafa-kant van Bagdad, op de oostoever van de Tigris, midden in de oude binnenstad. Het is een smalle, autovrije straat van net geen kilometer lang. Ze takt af van de al-Rasheedstraat, de historische hoofdstraat van Bagdad, en loopt richting de rivier, waar ze eindigt op een klein plein met uitzicht over het water.

Door die ligging is de straat een ideaal vertrekpunt om de oude stad te voet te verkennen. Verschillende van de interessantste historische plekken van Bagdad liggen op loopafstand, zodat u er gemakkelijk een hele ochtend kunt doorbrengen zonder in een auto te stappen.

De geschiedenis van de boekenstraat

Erfenis van het Abbasidische Bagdad

Volgens de overlevering gaat de boekhandel in deze wijk terug tot de Abbasidische tijd, toen Bagdad een van de belangrijkste centra van kennis ter wereld was. Het was de eeuw van het Huis der Wijsheid, waar werken werden vertaald, overgeschreven en bestudeerd. De stad telde talloze papiermakers en kopiisten – de zogeheten warraqin, die handgeschreven boeken maakten en verkochten. Wie vandaag tussen de boekenstalletjes loopt, ziet die lange lijn van toen naar nu bijna vanzelf voor zich.

De dichter achter de naam

De straat kreeg haar naam in 1932, onder koning Faisal I, ter ere van de dichter Abu al-Tayyib al-Mutanabbi. Hij werd rond 915 in Kufa geboren, stierf in 965 en geldt als een van de beroemdste dichters uit de geschiedenis van de Arabische taal. Zijn verzen staan bekend om hun trots en hun scherpe formuleringen; veel regels zijn uitdrukkingen geworden die Irakezen nog dagelijks aanhalen. Dat juist de boekenstraat zijn naam draagt, zegt veel over de plaats van het woord in Bagdad.

Caïro schrijft, Beiroet drukt, Bagdad leest

Een bekend gezegde in de Arabische wereld verdeelt de rollen zo: Caïro schrijft, Beiroet drukt en Bagdad leest. Het is met een knipoog bedoeld, maar in de Mutanabbistraat klopt het opvallend goed. Lezen is hier geen eenzame bezigheid, maar iets wat je samen doet.

Wat u ziet in de Mutanabbistraat

De toegangsboog en de boekwinkels

U betreedt de straat via een boog die versierd is met regels uit het werk van de dichter. Daarachter rijgen boekwinkels, kantoorboekhandels, drukkerijen en kramen met tweedehands boeken zich aan beide kanten aaneen. Er is van alles te vinden: schoolboeken en woordenboeken, poëzie, geschiedenis, filosofie en oude tijdschriften. De straat is de afgelopen jaren opgeknapt, met nieuwe bestrating van natuursteen, nieuwe verlichting en gerestaureerde gevels, en wandelt nu heel prettig.

De vrijdagse boekenmarkt

Het hoogtepunt is de vrijdagochtend. Dan liggen tweedehands boeken uitgestald op de stoepen en stroomt de straat vol met families, studenten, dichters, kunstenaars en muzikanten. Er wordt voorgelezen en gediscussieerd, en rond de stapels boeken ontstaan spontane gesprekken. De sfeer doet eerder denken aan een cultuurfestival dan aan een gewone markt.

Het standbeeld van al-Mutanabbi

Aan het eind van de straat staat een bronzen beeld van de dichter, in 1977 gemaakt door de Iraakse beeldhouwer Mohammed Ghani Hikmat. Het staat op een pleintje met uitzicht over de Tigris en is een van de meest gefotografeerde plekken van de oude stad – zeker onder een strakblauwe lucht, met de klokkentoren van de Qishla op de achtergrond.

Café Shabandar en de Qishla

Een theehuis voor schrijvers

Onderaan de straat, vlak bij de Qishla, ligt Café Shabandar, opgericht in 1917. Het is een legendarisch theehuis van schrijvers en intellectuelen, met wanden vol oude zwart-witfoto's uit het Bagdad van vroeger. U bestelt er sterke thee in kleine glaasjes, istikan genoemd, en schuift aan tussen de vaste gasten. Dichter bij het dagelijkse culturele leven van de stad komt u nauwelijks.

De Qishla aan de rivier

De Qishla is een overheidsgebouw uit de Ottomaanse tijd, gebouwd in de tweede helft van de negentiende eeuw, met een klokkentoren van ongeveer 22 meter. Tegenwoordig is het een culturele ruimte met tuinen die doorlopen tot aan de Tigris – een fijne plek om na het snuffelen even in de schaduw uit te rusten.

Bezienswaardigheden in de buurt

De Mutanabbistraat laat zich goed combineren met andere plekken in de oude stad, allemaal op loopafstand:

Souq al-Saray

Direct naast de straat ligt Souq al-Saray, een oude markt van zo'n 300 meter met schrijfwaren en boeken. De ingang ligt bij de al-Saraymoskee, die in 1660 werd gebouwd.

De Mustansiriya-school

De al-Mustansiriya is een Abbasidische madrasa uit de dertiende eeuw, gesticht door kalief al-Mustansir in de jaren 1220–1230. Ze geldt als een van de oudste universiteiten ter wereld en is een logische volgende stop voor wie geboeid is door de geschiedenis van kennis en onderwijs.

Het Baghdadi Museum en Souq al-Safafeer

Het Baghdadi Museum geeft een beeld van het traditionele stadsleven, terwijl Souq al-Safafeer, de markt van de koperslagers, bekendstaat om het geluid van hamers op metaal.

Beste moment voor de boekenmarkt in Bagdad

De vrijdagochtend is zonder twijfel het beste moment. Dan is de straat op haar levendigst en ziet u de beroemde boekenmarkt in volle glorie. Op andere dagen is het rustiger, wat juist prettig kan zijn als u op uw gemak wilt rondneuzen. Qua seizoen zijn de koelere maanden van oktober tot april het aangenaamst om de stad te voet te verkennen.

Praktische tips voor uw bezoek

• Kom op vrijdag vroeg, dan ziet u de markt voordat het echt druk wordt.
• Neem contant geld in kleine coupures mee; dat maakt kopen bij de kramen een stuk eenvoudiger.
• Draag goede schoenen: de straat is autovrij en u loopt veel in de oude stad.
• Vraag even toestemming voordat u mensen fotografeert; de meesten zijn vriendelijk, maar het is beleefd.
• Kleed u verzorgd en ontspannen, met bedekte schouders en knieën, zoals elders in Bagdad.
• Plan tijd in voor een glaasje thee in Café Shabandar – dat hoort bij de ervaring.
• De inreisregels voor Irak veranderen regelmatig; controleer de actuele visumregels voordat u boekt.

Vrijdagochtend is mijn favoriete moment in Bagdad. Ik neem mijn gasten mee naar de Mutanabbistraat terwijl de boeken nog op de stoep worden uitgelegd, en we sluiten altijd af met thee in Shabandar. Daar zie je de stad zoals wij, die hier wonen, haar kennen. — Saif

De Mutanabbistraat tijdens een rondreis door Irak

Een bezoek aan de Mutanabbistraat maakt deel uit van de Bagdad-dag in onze 7-daagse rondreis door Irak, waarin we de oude stad te voet verkennen, met de boekenstraat, de Qishla en de oevers van de Tigris. Dezelfde reis brengt u verder naar het zuiden, naar het oude Babylon en naar de heilige steden, waaronder het heiligdom van Imam Ali in Najaf. Samen laten deze plekken een Irak zien dat zowel bakermat van de beschaving is als een levendig cultuurland – waar boeken, poëzie en gesprekken nog altijd centraal staan.

Veelgestelde vragen

Waar ligt de Al-Mutanabbistraat?

In de oude stad van Bagdad, aan de Rusafa-kant op de oostoever van de Tigris. De straat takt af van de al-Rasheedstraat en eindigt bij de rivier.

Wanneer kunt u de Mutanabbistraat het best bezoeken?

Op vrijdagochtend, als de stoepen vol tweedehands boeken liggen en de straat bruist. De koelere maanden van oktober tot april zijn het aangenaamst.

Wie was al-Mutanabbi?

Abu al-Tayyib al-Mutanabbi was een dichter uit de Abbasidische tijd, rond 915 geboren in Kufa en overleden in 965. Hij geldt als een van de grootste dichters van het Arabisch.

Wat is Café Shabandar?

Een legendarisch theehuis uit 1917 aan het eind van de straat, ontmoetingsplek van schrijvers en intellectuelen. De muren hangen vol oude zwart-witfoto's.

Wat is er in de buurt te zien?

De Qishla met haar klokkentoren, Souq al-Saray, de Mustansiriya-school, het Baghdadi Museum en de kopermarkt Souq al-Safafeer liggen allemaal op loopafstand.

Hoort de Mutanabbistraat bij de rondreis?

Ja, de straat is onderdeel van de Bagdad-dag in de 7-daagse rondreis door Irak van Fable Tour, meestal met thee in Café Shabandar.