De Ishtarpoort van Babylon: geschiedenis en wat u in Irak nog kunt zien

In het kort

Waar

Babylon, bij Hilla, ca. 85 km ten zuiden van Bagdad

Gebouwd

Rond 575 v.Chr. onder Nebukadnezar II

Gewijd aan

Ishtar, godin van de liefde en de oorlog

Opgegraven

1902–1914, Duitse expeditie onder leiding van Robert Koldewey

Duur bezoek

Minstens 1 uur (2–3 uur voor heel Babylon)

Beste periode

Oktober tot april

Veel Nederlanders en Belgen hebben haar gezien tijdens een stedentrip naar Berlijn: een wand van diepblauwe geglazuurde stenen, waarover rijen gouden stieren en vreemde slangendraken lopen. De Ishtarpoort van Babylon (in het Nederlands ook gespeld als Isjtarpoort) is een van de bekendste monumenten uit de oudheid. Veel minder mensen weten dat u nog altijd kunt staan op de plek waar zij werd gebouwd, in Babylon in Midden-Irak, en daar delen van de oorspronkelijke poort kunt zien die de grond nooit hebben verlaten.

In deze gids leest u wat de Ishtarpoort was, wat er met haar gebeurde, wat u er vandaag in Babylon van kunt zien en hoe u een bezoek inpast in een reis door Irak – met de tips die ik geef aan de reizigers die ik hier rondleid.

Wat was de Ishtarpoort?

De Ishtarpoort was de imposante noordelijke toegang tot de binnenstad van Babylon. Zij werd rond 575 v.Chr. gebouwd in opdracht van Nebukadnezar II, de koning die van Babylon een van de grootste en prachtigste steden van zijn tijd maakte. De binnenstad telde acht poorten, elk genoemd naar een god, en deze was gewijd aan Ishtar, de godin van de liefde en de oorlog.

Het was meer dan een doorgang. De poort was een uiting van macht en geloof, het eerste wat een reiziger, een gezant of een religieuze processie zag bij het binnentrekken van het hart van de hoofdstad. Door de poort liep de Processieweg, de heilige straat naar de tempel van Marduk, de oppergod van Babylon.

Stieren, draken en leeuwen: zo leest u de muren

Wat de Ishtarpoort onvergetelijk maakt, is de versiering. De muren waren bekleed met bakstenen met een glanzend blauw glazuur, een kleur die deed denken aan kostbaar lapis lazuli. Op die blauwe achtergrond brachten ambachtslieden dieren in reliëf aan, geglazuurd in geel, bruin en wit en geordend in lange, afwisselende rijen.

De stier van Adad

De stieren, vaak beschreven als oerossen – een wild rund dat inmiddels is uitgestorven – waren het dier van Adad, de god van storm en regen. In een land dat leefde van zijn rivieren en oogsten was dat een god die men bijzonder serieus nam.

De mušḫuššu van Marduk

Het tweede dier is het opvallendst: de mušḫuššu, een wezen met een geschubd lijf, de kop en tong van een slang, de voorpoten van een leeuw en de achterpoten van een roofvogel. Het was het heilige dier van Marduk. Kinderen die Babylon bezoeken noemen het meestal ‘de draak’, en dat zit er niet ver naast.

De leeuwen van Ishtar

Langs de muren van de Processieweg, op weg naar de poort, liepen rijen geglazuurde leeuwen, het symbool van Ishtar zelf. Samen vormden stieren, draken en leeuwen een soort erewacht van de goden voor iedereen die de stad binnenkwam.

Nebukadnezar liet ook een lange spijkerschriftinscriptie na waarin hij het werk beschrijft. De koning vertelt daarin dat hij de poort herbouwde, haar versierde met blauwe stenen en afbeeldingen van stieren en draken, en haar overdekte met cederhout, zodat de mensen er vol verwondering naar zouden kijken. Bijna 2.600 jaar later doen ze dat nog steeds.

Van Babylon naar Berlijn: de reis van de poort

Eeuwenlang lag de poort begraven onder de ruïnes van Babylon. Tussen 1902 en 1914 legde een Duitse expeditie onder leiding van architect en archeoloog Robert Koldewey het gebied bloot en verzamelde een enorme hoeveelheid fragmenten van geglazuurde stenen. Die werden naar Duitsland verscheept, gesorteerd en in de loop van vele jaren weer in elkaar gepuzzeld.

Het resultaat is de beroemde reconstructie in het Pergamonmuseum in Berlijn, die in 1930 werd onthuld en het kleinere voorste deel van de poort toont, samen met een stuk van de Processieweg. Het museum is lange tijd gesloten geweest voor een grote renovatie, met een gefaseerde heropening in het vooruitzicht, dus kijk op de officiële website voordat u een bezoek plant. Losse panelen met leeuwen, stieren en draken zijn ook te zien in verschillende andere musea in de wereld, onder meer in Istanbul, Parijs en New York.

Wat u vandaag van de Ishtarpoort in Babylon ziet

De blauwe replica bij de ingang

Wanneer u aankomt bij de archeologische vindplaats van Babylon, vlak bij de stad Hilla, valt u eerst een felblauwe poort met rijen dieren op: een kleinere, moderne replica van de Ishtarpoort. Zij is niet oud, maar ideaal om de kleuren en het ritme van de oorspronkelijke versiering te begrijpen. Op een zonnige dag, met een blauwe lucht erachter, is dit een van de meest gefotografeerde plekken van Irak.

De oorspronkelijke fundamenten, nog op hun plek

De echte schat ligt iets verderop. De poort werd meerdere keren herbouwd en verhoogd, en de onderste lagen van ongeglazuurde baksteen bleven onder de grond toen de bovenste delen werden weggehaald. Vandaag kunt u tussen deze oorspronkelijke muren naar beneden lopen en tientallen stieren en draken in reliëf zien, precies waar de bouwers van Nebukadnezar ze hebben geplaatst. Ze hebben de kleur van aarde in plaats van blauw, maar wie ze aanraakt, voelt een directe band met het Babylon van de 6e eeuw v.Chr.

De Processieweg

Vanaf de poort kunt u een deel van de Processieweg volgen, de straat waarlangs de beelden van de goden werden gedragen tijdens het nieuwjaarsfeest, de Akitu. Als u daar staat, ziet u de muziek, de menigte en de geglazuurde leeuwen aan weerszijden zo voor u.

Over de rest van de vindplaats, met de Leeuw van Babylon, het Zuidelijk Paleis en de basis van de grote ziggurat, leest u meer in mijn complete reisgids voor Babylon.

Zo komt u vanuit Bagdad bij de Ishtarpoort

Babylon ligt ongeveer 85 km ten zuiden van Bagdad, zo'n anderhalf uur rijden, afhankelijk van het verkeer. Er is geen praktisch openbaar vervoer voor toeristen naar de vindplaats, dus de meeste bezoekers komen met een privéauto met chauffeur of met een georganiseerde rondreis. Onderweg passeert u routinematige controleposten; houd uw paspoort bij de hand.

Het gebied rond de Ishtarpoort ligt meteen aan het begin van het bezoek en is daarmee de logische eerste stop voordat u verder de ruïnes in gaat.

Beste tijd voor een bezoek

De aangenaamste maanden zijn oktober tot april, wanneer de dagen mild zijn en het licht zacht. In de zomer loopt de temperatuur vaak op tot boven de 45 °C; reist u dan, kom dan zo vroeg mogelijk. Voor foto's geldt: de ochtendzon zet de blauwe replica prachtig in het licht, terwijl de reliëfs in de oorspronkelijke fundamenten hun details het best laten zien als de zon niet recht boven u staat.

Trek minstens een uur uit voor de poort, de fundamenten en de Processieweg, en twee à drie uur voor heel Babylon.

Praktische tips

• Kaartjes: te koop bij de ingang van de vindplaats. Prijzen kunnen veranderen, dus neem wat contant geld in Iraakse dinars mee.
• Schoenen en zon: de grond is oneffen en er is weinig schaduw. Neem een hoed, zonnebrand en water mee.
• Kijk ook naar beneden: veel bezoekers fotograferen de blauwe replica en lopen door. De oorspronkelijke reliëfs in de fundamenten zijn wat u zich later herinnert.
• Voor of na Berlijn: hebt u de reconstructie in Berlijn al gezien, dan toont Babylon u haar oorspronkelijke omgeving; gaat u eerst naar Babylon, dan voelt Berlijn als een weerzien met een oude vriend.
• Visum: de inreisregels voor Irak veranderen af en toe, dus controleer vóór het boeken de actuele officiële informatie voor uw nationaliteit.

De Ishtarpoort in een rondreis door Irak

Een bezoek aan de Ishtarpoort hoort vanzelf bij een dag in Babylon, die u kunt combineren met de heilige steden Karbala en Najaf verder naar het zuiden. Tijdens onze 7-daagse erfgoedreis door Irak staat Babylon vroeg op het programma, direct na Bagdad, en vaak voelen reizigers hier voor het eerst hoe diep de geschiedenis van Mesopotamië reikt. Na Babylon reizen velen door naar Najaf voor een bezoek aan het heiligdom van Imam Ali.

Bij de poort laat ik de groep altijd stilstaan voor één bepaalde draak in de fundamenten. Zijn tong, zijn klauwen, zelfs de krul van zijn staart zijn na meer dan tweeënhalfduizend jaar nog scherp. Dat is het moment waarop mensen stoppen met fotograferen en gewoon kijken. — Saif

Veelgestelde vragen

Staat de originele Ishtarpoort in Babylon of in Berlijn?

Eigenlijk allebei. Het geglazuurde voorste deel werd herbouwd in het Pergamonmuseum in Berlijn, terwijl de ongeglazuurde fundamenten met reliëfs van stieren en draken nog in Babylon staan.

Is de blauwe poort in Babylon origineel?

Nee. De felblauwe poort bij de ingang is een kleinere, moderne replica. De oude delen zijn de fundamenten, op korte loopafstand.

Welke dieren staan op de Ishtarpoort?

Stieren, heilig voor de stormgod Adad, en de mušḫuššu-draak van Marduk. Geglazuurde leeuwen, het symbool van Ishtar, sierden de Processieweg naar de poort.

Hoe ver ligt de Ishtarpoort van Bagdad?

Babylon ligt ongeveer 85 km ten zuiden van Bagdad, zo'n anderhalf uur rijden, afhankelijk van het verkeer.

Wanneer kan ik de Ishtarpoort het best bezoeken?

Van oktober tot april, als het weer mild is. Kom in de zomer vroeg in de ochtend.

Heb ik een visum nodig voor Irak?

De inreisregels veranderen af en toe. Controleer vóór het boeken de actuele officiële informatie voor uw nationaliteit.