მუთანაბის ქუჩა ბაღდადში: გზამკვლევი ცნობილი წიგნის ბაზრობისთვის

მოკლედ

სად

ძველი ბაღდადი, რუსაფას მხარე, ტიგროსის აღმოსავლეთ ნაპირთან

სიგრძე

ერთ კილომეტრზე ცოტა ნაკლები, საფეხმავლო ქუჩა

სახელი

1932 წლიდან, პოეტ ალ-მუთანაბის (დაახლ. 915–965) პატივსაცემად

საუკეთესო დრო

პარასკევი დილა, იდეალურად ოქტომბრიდან აპრილამდე

ახლომახლო

კაფე „შაბანდარი“, ყიშლა, სუყ ას-სარაი, ალ-მუსთანსირიას სკოლა

ქართველისთვის, რომელიც პოეზიაზე და რუსთაველზეა გაზრდილი, ხოლო თბილისში მშრალ ხიდზე ძველი წიგნების დახლებთან საათობით დგომა უყვარს, მუთანაბის ქუჩა ბაღდადში პირველივე წუთიდან ნაცნობად მოეჩვენება. ეს არის ვიწრო, საფეხმავლო ქუჩა ქალაქის ძველ გულში, სადაც წიგნები იყიდება მაღაზიებში, მაგიდებზე და პირდაპირ ტროტუარზე. პარასკევ დილით ქუჩა ერაყის ყველაზე ცნობილ წიგნის ბაზრობად იქცევა — სტუდენტებით, ოჯახებით, პოეტებითა და მუსიკოსებით სავსე. წიგნის მოყვარულისთვის ეს მთელი ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზი ადგილია.

ამ გზამკვლევში გაიგებთ, საიდან მოდის ქუჩის ისტორია, რა ვნახოთ მასზე და მის გარშემო, როდის ჯობია მისვლა და როგორ გავატაროთ დრო ისე, როგორც ადგილობრივები.

სად მდებარეობს მუთანაბის ქუჩა?

მუთანაბის ქუჩა ბაღდადის ისტორიულ ცენტრშია, ტიგროსის აღმოსავლეთ ნაპირზე, რუსაფას მხარეს. ის ალ-რაშიდის ქუჩიდან, ქალაქის ძველი მთავარი გამზირიდან, იწყება და ერთ კილომეტრზე ცოტა ნაკლები სიგრძით მდინარისკენ მიემართება. მანქანები აქ არ დადიან, ამიტომ ხალხი ნელა მიაბიჯებს, თვალი კი წიგნების გროვებისკენ გაურბის.

ქუჩის ბოლოს პატარა მოედანი იშლება, საიდანაც ტიგროსი მოჩანს. სწორედ აქ ხვდება ერთმანეთს სამი ადგილი, რომლის გარეშეც ვიზიტი სრული არ იქნება: პოეტის ქანდაკება, ლეგენდარული კაფე „შაბანდარი“ და ოსმალური შენობა ყიშლა საათიანი კოშკით.

პოეტი, რომლის სახელსაც ქუჩა ატარებს

აბუ ატ-ტაიიბ ალ-მუთანაბი

ქუჩამ სახელი 1932 წელს, მეფე ფეისალ I-ის დროს მიიღო. ის ეძღვნება პოეტ აბუ ატ-ტაიიბ ალ-მუთანაბის, რომელიც დაახლოებით 915 წელს ქუფაში დაიბადა და 965 წელს გარდაიცვალა. იგი არაბული ენის ერთ-ერთ უდიდეს პოეტად ითვლება. მისი ლექსები ამაყი, თავდაჯერებული ტონით გამოირჩევა და ბევრი სტრიქონი არაბულ სამყაროში დღესაც ანდაზასავით ციტირდება — ისევე, როგორც ჩვენთან „ვეფხისტყაოსნის“ სტრიქონებს იცნობს ყველა სკოლიდან.

წიგნები აბასიანთა ეპოქიდან

გადმოცემის თანახმად, ქალაქის ამ ნაწილში წიგნებით ვაჭრობა აბასიანთა ეპოქიდან იღებს სათავეს. ბაღდადი მაშინ მსოფლიოს სწავლა-განათლების ერთ-ერთი ცენტრი იყო: აქ მოქმედებდა სიბრძნის სახლი, სადაც მრავალი ენიდან თარგმნიდნენ და სწავლობდნენ ნაშრომებს, ქალაქი კი სავსე იყო ქაღალდის მკეთებლებითა და გადამწერებით, რომლებსაც „ვარრაქინს“ ეძახდნენ. დღევანდელ წიგნით მოვაჭრეებს უყვართ, თავი მათ მემკვიდრეებად მიიჩნიონ.

რა ვნახოთ მუთანაბის ქუჩაზე, ბაღდადში

შესასვლელი თაღი ლექსის სტრიქონებით

ქუჩას თაღი ხსნის, რომელიც პოეტის ლექსების სტრიქონებით არის მორთული არაბული დამწერლობით. ეს პირველი ფოტოსთვის საყვარელი ადგილია და კარგად აჩვენებს, რამდენად აფასებენ ერაყელები კალიგრაფიას.

წიგნის მაღაზიები, საკანცელარიო დუქნები და სტამბები

ქუჩის ორივე მხარეს წიგნის მაღაზიები, საკანცელარიო დუქნები, პატარა სტამბები და ძველი წიგნების დახლები მიუყვება. აქ იპოვით პოეზიას, ისტორიას, რელიგიურ ლიტერატურას, სახელმძღვანელოებს, ლექსიკონებს, საბავშვო წიგნებს და ძველ ჟურნალებს. ბევრ მაღაზიას თაობებია ერთი ოჯახი უძღვება, გამყიდველები კი სიამოვნებით გიამბობენ, რას კითხულობენ ახლა. ბოლო წლებში ქუჩა განახლდა: ახალი ქვის საფარი და განათება მიიღო, ბევრი ფასადი კი აღადგინეს, ამიტომ აქ სეირნობა კიდევ უფრო სასიამოვნოა.

ალ-მუთანაბის ქანდაკება ტიგროსთან

ქუჩის ბოლოს პოეტის ბრინჯაოს ქანდაკება დგას, ერაყელი მოქანდაკის მოჰამედ ღანი ჰიქმატის ნამუშევარი, 1977 წლისა. პოეტი მოედნის გადაღმა მდინარეს გაჰყურებს, მის უკან კი ყიშლას საათიანი კოშკი აღმართულა. მოწმენდილ დღეს, ცისფერი ცის ქვეშ, ეს ბაღდადის ერთ-ერთი ყველაზე ფოტოგენური ხედია.

პარასკევის წიგნის ბაზრობა

ქუჩის ნამდვილი სული პარასკევ დილით იგრძნობა. ამ დროს ის ღია ცის ქვეშ დიდ წიგნის ბაზრობად იქცევა: ბუკინისტები მეორად წიგნებს პირდაპირ ტროტუარზე შლიან, მოდიან მთელი ოჯახები, სტუდენტები, მწერლები, მხატვრები და მუსიკოსები. კუთხეებში ლექსებს კითხულობენ, ლიტერატურაზე კამათობენ, სადღაც კი მუსიკა ისმის. ერაყში დღესაც ამბობენ: „კაირო წერს, ბეირუთი ბეჭდავს, ბაღდადი კი კითხულობს“. პარასკევ დილით მუთანაბის ქუჩაზე ზუსტად მიხვდებით, რას ნიშნავს ეს სიტყვები.

გარემო მეგობრული და მშვიდია. ყიდვას არავინ გაიძულებთ, ბევრი ადგილობრივი კი სიამოვნებით გაესაუბრება უცხოელს, რომელსაც წიგნები აინტერესებს. არაბული რომც არ იცოდეთ, ღირს ძველი რუკების, ილუსტრირებული გამოცემების, ღია ბარათების ან ინგლისურ და ფრანგულ ენებზე დაწერილი წიგნების ძებნა.

კაფე „შაბანდარი“, ყიშლა და სუყ ას-სარაი

კაფე „შაბანდარი“

ქუჩის ბოლოს, ყიშლასთან ახლოს, მდებარეობს კაფე „შაბანდარი“, რომელიც 1917 წელს დაარსდა. ეს მწერლებისა და ინტელექტუალების ლეგენდარული ჩაიხანაა, რომლის კედლებსაც ძველი შავ-თეთრი ფოტოები ფარავს. აქ მაგარ ჩაის პატარა მინის ჭიქებში, ე. წ. „ისთიქანებში“ ასხამენ. წიგნებს შორის სეირნობის შემდეგ აქ ჩამოჯდომა თითქმის აუცილებელია.

ყიშლა საათიანი კოშკით

ყიშლა ოსმალური ეპოქის სამთავრობო შენობაა, XIX საუკუნის მეორე ნახევარში აგებული, დაახლოებით 22 მეტრის სიმაღლის საათიანი კოშკით. დღეს ის კულტურული სივრცეა მდინარისპირა ბაღებით, სადაც შეგიძლიათ ჩრდილში დაისვენოთ და ტიგროსს გადახედოთ.

სუყ ას-სარაი

იქვე იწყება სუყ ას-სარაი — საკანცელარიო ნივთებისა და წიგნების ძველი, დაახლოებით 300-მეტრიანი ბაზარი. შესასვლელი ას-სარაის მეჩეთთანაა, რომელიც 1660 წელს აშენდა. აქ კარგია რვეულების, კალმებისა და პატარა სუვენირების ყიდვა მათთვის, ვისაც ჯერ კიდევ უყვარს ხელით წერა.

როგორ დავგეგმოთ სეირნობა

ყველაზე ბუნებრივი მარშრუტი ალ-რაშიდის ქუჩიდან იწყება. თაღის ქვეშ გაივლით, ნელა ჩაუყვებით წიგნის მაღაზიებს და ტროტუარის დახლებს, შემდეგ კი გვერდით, სუყ ას-სარაიში შეუხვევთ, სადაც რვეულები და კალმებია. ქუჩის ბოლოს პოეტის ქანდაკებასთან ტიგროსს გადახედავთ, მერე „შაბანდარში“ ჩაის დალევთ, ბოლოს კი ყიშლას ბაღებში დაისვენებთ მდინარის პირას. ასეთ სეირნობას მთელი დილა შეიძლება დაუთმოთ, მით უმეტეს, რომ წიგნის მოყვარულები ხშირად მეტხანს რჩებიან.

ქართველი მკითხველისთვის აქ განსაკუთრებით საინტერესოა, რამდენად ჰგავს ერაყელების დამოკიდებულება პოეზიისადმი ჩვენსას: აქაც ლექსს ზეპირად ამბობენ, აქაც პოეტი ქუჩის სახელად და მოედნის ძეგლად იქცევა, აქაც წიგნი ერთ-ერთი ყველაზე ძვირფასი საჩუქარია.

რა არის ახლომახლო

მუთანაბის ქუჩა ძველ ქალაქშია, ამიტომ მისი შეთავსება ფეხით სავალ მანძილზე მდებარე სხვა ღირსშესანიშნაობებთან ადვილია:

• ალ-მუსთანსირიას სკოლა — XIII საუკუნის აბასიანური მედრესე, რომელიც ხალიფა ალ-მუსთანსირმა 1220–1230-იან წლებში დააარსა; მსოფლიოს ერთ-ერთი უძველესი უნივერსიტეტი.
• ბაღდადური მუზეუმი (Baghdadi Museum) — პატარა მუზეუმი ძველ ქალაქში, რომელიც სეირნობას მარტივად ემატება.
• სუყ ას-საფაფირი — მესპილენძეების ბაზარი, სადაც სპილენძზე ჩაქუჩების კაკუნი ისმის.

თუ ქვეყნის უძველესი წარსული გაინტერესებთ, განაგრძეთ ჩვენი ბაბილონის გზამკვლევით — ბაბილონი ბაღდადიდან სამხრეთით, სულ რამდენიმე საათის სავალზეა.

როდის წავიდეთ და პრაქტიკული რჩევები

ქუჩა ყველაზე ცოცხალი პარასკევ შუადღემდეა; სხვა დღეებში უფრო წყნარია და ხალხმრავლობის გარეშე შეგიძლიათ გაისეირნოთ. ბაღდადის მოსანახულებლად ყველაზე სასიამოვნო გრილი თვეებია, ოქტომბრიდან აპრილამდე. ყველაზე მეტი რამ დილით ხდება, ამიტომ სეირნობა შუადღემდე დაგეგმეთ.

• მიდით პარასკევს ადრე დილით, სანამ გრილა და ტროტუარები ჯერ არ არის გადატვირთული.
• იქონიეთ ნაღდი ფული წვრილ კუპიურებად — ბაზრობაზე წიგნების საყიდლად გამოგადგებათ.
• ჩაიცვით კომფორტული ფეხსაცმელი: ქუჩა საფეხმავლოა და ირგვლივ მდებარე ბაზრების მოვლაც ღირს.
• ძველ ქალაქში თავშეკავებული ჩაცმულობა (გრძელი შარვალი, დაფარული მხრები) ბუნებრივია და ადგილობრივები ამას აფასებენ.
• ადამიანების გადაღებამდე თავაზიანად ჰკითხეთ; წიგნების, ქუჩისა და ქანდაკების გადაღება თავისუფლად შეგიძლიათ.
• დაუთმეთ დრო ჩაის „შაბანდარში“ — ეს შთაბეჭდილების ნაწილია და არა დაკარგული დრო.
• ერაყში შესვლის წესები იცვლება, ამიტომ მგზავრობამდე ვიზის მოქმედი პირობები ყოველთვის ოფიციალურ წყაროებში გადაამოწმეთ.

„სტუმრები მუთანაბის ქუჩაზე ყველაზე მეტად პარასკევ დილით მიმყავს. ტროტუარზე გაშლილ წიგნებს შორის ვსეირნობთ, კუთხეში ლექსს ვუსმენთ, მერე კი „შაბანდარში“ ვსხდებით ერთი ისთიქანი მაგარი ჩაისთვის. ბევრი მერე მეუბნება, რომ სწორედ აქ მიხვდა, როგორია ბაღდადი სინამდვილეში.“ — საიფი

მუთანაბის ქუჩა ერაყში მოგზაურობისას

მუთანაბის ქუჩა ჩვენი 7-დღიანი შემეცნებითი ტურის ბაღდადის დღის ნაწილია. ყიშლასთან, კაფე „შაბანდართან“ და ალ-მუსთანსირიას სკოლასთან ერთად ის ბაღდადს წიგნების, პოეზიისა და ჩაის ქალაქად წარმოაჩენს. აქედან მარშრუტი უძველესი ნანგრევებისა და დიდი სალოცავებისკენ გრძელდება, მაგალითად იმამ ალის სალოცავისკენ ნაჯაფში. წიგნის მოყვარულები ბაღდადიდან უფრო მძიმე ზურგჩანთით და იმ განცდით მიდიან, რომ ახლო აღმოსავლეთის ერთ-ერთი ულამაზესი ლიტერატურული ადგილი აღმოაჩინეს.

ხშირად დასმული კითხვები

როდის ჯობია მუთანაბის ქუჩის მონახულება?

პარასკევ დილით, როცა ქუჩა ღია ცის ქვეშ დიდ წიგნის ბაზრობად იქცევა. ამინდის მხრივ ყველაზე სასიამოვნო ოქტომბრიდან აპრილამდე პერიოდია.

ვისი სახელი ჰქვია ქუჩას?

X საუკუნის პოეტის, აბუ ატ-ტაიიბ ალ-მუთანაბის, არაბული ენის ერთ-ერთი უდიდესი პოეტისა. ქუჩამ ეს სახელი 1932 წელს მიიღო.

არის თუ არა იქ წიგნები არაბულის გარდა სხვა ენებზე?

წიგნების უმეტესობა არაბულია, მაგრამ ძველ გამოცემებს შორის შეიძლება იპოვოთ ინგლისური ან ფრანგული წიგნები, რუკები და ილუსტრირებული გამოცემები.

რა არის კაფე „შაბანდარი“?

1917 წელს დაარსებული ლეგენდარული ჩაიხანა მწერლებისა და ინტელექტუალებისთვის, ქუჩის ბოლოს. კედლებს ძველი შავ-თეთრი ფოტოები ფარავს, ჩაის კი პატარა ისთიქანებში ასხამენ.

რისი შეთავსება შეიძლება ამ ქუჩის მონახულებასთან?

ფეხით სავალ მანძილზეა ყიშლა საათიანი კოშკით, სუყ ას-სარაი, XIII საუკუნის ალ-მუსთანსირიას სკოლა, ბაღდადური მუზეუმი და მესპილენძეების ბაზარი სუყ ას-საფაფირი.

მჭირდება თუ არა ვიზა ერაყში მოსამგზავრებლად?

შესვლის წესები დროდადრო იცვლება. მოგზაურობის დაჯავშნამდე თქვენი მოქალაქეობისთვის უახლესი ოფიციალური ინფორმაცია გადაამოწმეთ.