ბაბილონი, ერაყი: ნაბუქოდონოსორის ქალაქის მონახულების სრული გზამკვლევი

მოკლედ

სად

ბაბილის პროვინცია, ჰილას მახლობლად, ბაღდადიდან სამხრეთით დაახლ. 85 კმ

ოქროს ხანა

ნაბუქოდონოსორ II-ის მეფობა (ძვ. წ. 605–562)

UNESCO

მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი 2019 წლიდან

საჭირო დრო

2–3 საათი

საუკეთესო სეზონი

ოქტომბრიდან აპრილამდე

ბაბილონი ქართველი მკითხველისთვის ბავშვობიდან ნაცნობი სახელია: ბიბლიიდან ვიცით ბაბილონის გოდოლი და მეფე ნაბუქოდონოსორი, სკოლის სახელმძღვანელოებიდან კი — ბაბილონის დაკიდებული ბაღები და ის ქალაქი, სადაც ალექსანდრე მაკედონელმა სიცოცხლე დაასრულა. სწორედ ამიტომ ბევრს უკვირს, რომ ბაბილონი ერაყში დღეს სულაც არ არის მიუწვდომელი. ექსკურსია ბაბილონში ბაღდადიდან მარტივად ეწყობა: ნანგრევები დედაქალაქიდან სამხრეთით დაახლოებით 85 კილომეტრში მდებარეობს და ერთ დილაში შეგიძლიათ გაიაროთ საპროცესიო გზა და დადგეთ ხარებისა და დრაკონების აგურის რელიეფებთან, რომლებიც 2500 წელზე მეტი ხნის წინ ჩაწყვეს.

ამ სტატიაში მოგიყვებით, რა ვნახოთ ბაბილონში, როგორ მივიდეთ ბაღდადიდან, რამდენი დრო დავუთმოთ და როდის ჯობია მოგზაურობა. აქვე გაგიზიარებთ იმ პრაქტიკულ რჩევებს, რომლებსაც ჩემს სტუმრებს ყოველთვის ვაძლევ, სანამ მათ ძველ ქალაქში შევიყვან.

სად მდებარეობს ბაბილონი?

ბაბილონის ნანგრევები ცენტრალურ ერაყში, ბაბილის პროვინციაში, მდინარე ევფრატის ნაპირზე მდებარეობს, თანამედროვე ქალაქ ჰილას განაპირას. ბაღდადიდან სამხრეთით დაახლოებით 85 კილომეტრია — მანქანით, მოძრაობის მიხედვით, საათნახევარი-ოდე.

ქართველი მოგზაური, რომელიც მცხეთის ან უფლისციხის ძველ ქვებზე სიარულს არის მიჩვეული, აქ სულ სხვა მასშტაბს წააწყდება: ბაბილონი არა ერთი ტაძარი ან ციხე, არამედ მთელი ქალაქის ნაშთია, რომელიც ევფრატის ბრტყელ ველზე იშლება. აქ ქვა თითქმის არ არის — ყველაფერი აგურითა და ალიზით არის ნაშენი, და სწორედ ეს აგური ინახავს ქალაქის ისტორიას.

2019 წელს UNESCO-მ ბაბილონი მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაში შეიტანა. ეს აღიარებაა ქალაქისა, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში ძველი სამყაროს ერთ-ერთი უდიდესი და უგავლენიანესი ცენტრი იყო. ტერიტორია ვრცელი და ღიაა: აქ ერთმანეთის გვერდით დგას ორიგინალური კედლები, გათხრილი უბნები და თანამედროვე რეკონსტრუქციები.

ბაბილონის მოკლე ისტორია

ჰამურაბი და პირველი დიდი ეპოქა

ბაბილონი ჯერ კიდევ ძვ. წ. II ათასწლეულის დასაწყისში მნიშვნელოვანი ქალაქი იყო, მაგრამ დიდ დედაქალაქად ჰამურაბის დროს იქცა, რომელიც ძვ. წ. XVIII საუკუნეში მეფობდა. მას უპირველესად კანონთა კრებულის გამო იხსენებენ: კანონები შავ ქვის სტელაზეა ამოკვეთილი, რომელიც დღეს პარიზის ლუვრში ინახება.

ნაბუქოდონოსორ II და ის ქალაქი, რომელსაც დღეს ნახავთ

ბაბილონის ყველაზე ცნობილი ხანა ათასზე მეტი წლის შემდეგ დადგა, ახალბაბილონელი მეფეების, უპირველესად კი ნაბუქოდონოსორ II-ის (მეფობდა ძვ. წ. 605–562 წლებში) დროს. რასაც სტუმარი დღეს ხედავს, უმეტესწილად სწორედ მისი მშენებლობის პროგრამას ეკუთვნის: ქალაქის მასიური გალავანი, სამეფო სასახლეები, იშთარის კარიბჭე და საპროცესიო გზა. ბევრ აგურზე დღემდე შემორჩენილია ლურსმნული წარწერა მისი სახელით.

სპარსელები, ბერძნები და ნელი დავიწყება

ძვ. წ. 539 წელს ქალაქი მშვიდობიანად გადავიდა სპარსეთის მეფე კიროს დიდის ხელში. ცნობილი „კიროსის ცილინდრი“ — თიხის ცილინდრი, რომელიც მის ბაბილონში შესვლას აღწერს — აქ 1879 წელს იპოვეს და დღეს ლონდონის ბრიტანეთის მუზეუმშია. ძვ. წ. 323 წელს ბაბილონში გარდაიცვალა ალექსანდრე მაკედონელი, რომელიც ქალაქის თავისი იმპერიის დედაქალაქად ქცევას გეგმავდა. ამის შემდეგ ბაბილონმა ნელ-ნელა დაკარგა მნიშვნელობა, ბოლოს კი მიტოვებული დარჩა და მისი ალიზის ნაგებობები ისევ ველს შეერია.

რა ვნახოთ ბაბილონში

იშთარის კარიბჭე და მისი ორიგინალური რელიეფები

იშთარის კარიბჭე შიდა ქალაქის დიდებული ჩრდილოეთი შესასვლელი იყო, ქალღმერთ იშთარისადმი მიძღვნილი. მისი ყველაზე შთამბეჭდავი ნაწილი, ლურჯი მოჭიქული აგურით მოპირკეთებული, XX საუკუნის დასაწყისში რობერტ კოლდევეის ხელმძღვანელობით გერმანელმა არქეოლოგებმა გათხარეს და ბერლინის პერგამონის მუზეუმში აღადგინეს. ძეგლის შესასვლელთან დგას უფრო პატარა თანამედროვე ასლი, რომელიც ორიგინალის ფერებზე წარმოდგენას გიქმნით.

ნამდვილი საოცრება კი ნაკლებად თვალშისაცემია: კარიბჭის ორიგინალური საძირკველი ადგილზეა. კედლებს შორის ჩაუყევით და დაინახავთ მოუჭიქავი აგურის რელიეფების რიგებს — ხარებსა და მუშხუშუს, ღმერთ მარდუკის წმინდა გველ-დრაკონს — ზუსტად იქ, სადაც ნაბუქოდონოსორის ოსტატებმა ჩასვეს.

საპროცესიო გზა

იშთარის კარიბჭიდან იწყებოდა საზეიმო გზა, რომელზეც ახალი წლის დღესასწაულზე, აკიტუზე, ღმერთების ქანდაკებებს დაატარებდნენ. მის კედლებს ოდესღაც იშთარის სიმბოლო — მოჭიქული ლომები ამშვენებდა. დღეს გზის ნაწილის გავლა შეგიძლიათ და ადგილ-ადგილ ძველი მოკირწყვლაც ჩანს.

ბაბილონის ლომი

ძეგლზე ყველაზე ხშირად გადაღებული ობიექტი ბაზალტის დიდი ლომია, რომელიც ადამიანის ფიგურაზე დგას. მეცნიერები დღემდე კამათობენ მის თარიღსა და მნიშვნელობაზე, მაგრამ საუკუნეების განმავლობაში ის ბაბილონის ემბლემა და ერაყის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობადი სახე იყო.

ნაბუქოდონოსორის სამხრეთის სასახლე

სამეფო სასახლე, თავისი ეზოებითა და ტახტის დარბაზით, 1980-იან წლებში ორიგინალურ საძირკველზე თითქმის მთლიანად ხელახლა ააგეს. კედლებს კარგად დააკვირდით და ძველ, ზოგჯერ წარწერიან აგურს ახლისგან ადვილად გაარჩევთ. ქალაქის მასშტაბის აღქმისთვის ეს საუკეთესო ადგილია.

ეტემენანკი — „ბაბილონის გოდოლი“

სასახლის სამხრეთით იდგა ეტემენანკი, მარდუკის დიდი ზიკურატი, რომელსაც ბევრი ისტორიკოსი ბიბლიურ ბაბილონის გოდოლს უკავშირებს. მისგან მხოლოდ საძირკვლის კონტური შემორჩა, რომელიც წვიმის შემდეგ ხშირად წყლით ივსება. სანახავი ბევრი არ არის, მაგრამ ღირს წამით შეჩერება და იმ კოშკის წარმოდგენა, რომლის სიმაღლესაც ანტიკური წყაროები დაახლოებით 90 მეტრად აღწერენ. ბიბლიის მცოდნე ქართველი სტუმრებისთვის ეს ადგილი განსაკუთრებით ემოციურია.

დაკიდებული ბაღები: ლეგენდა თუ რეალობა?

ბაბილონის დაკიდებული ბაღები ძველი სამყაროს შვიდ საოცრებას შორისაა, თუმცა ბაბილონში მათი არსებობის მყარი არქეოლოგიური მტკიცებულება ვერ იპოვეს. ზოგი მკვლევარი ვარაუდობს, რომ ისინი სხვა ქალაქში, შესაძლოა ნინევიაში იყო. ადგილობრივი გიდები სასახლესთან რამდენიმე „კანდიდატ“ ადგილს გაჩვენებენ — საინტერესო სასაუბრო თემაა, ოღონდ გახსოვდეთ, რომ კამათი ჯერ კიდევ ღიაა.

როგორ მივიდეთ ბაღდადიდან ბაბილონში

თავად ძეგლამდე ტურისტებისთვის მოსახერხებელი საზოგადოებრივი ტრანსპორტი არ დადის, ამიტომ ყველაზე მარტივია მძღოლიანი კერძო მანქანა ან ორგანიზებული ტური. გზა ბაღდადიდან დაახლოებით საათნახევარს გრძელდება. გზაზე რამდენიმე რუტინულ საგუშაგოს გაივლით, რაც ერაყში ჩვეულებრივი ამბავია — პასპორტი ხელთ გქონდეთ.

ადგილობრივ გიდთან ერთად დღე ბევრად მარტივია: ბილეთებზე, საგუშაგოებსა და დროის განაწილებაზე ის ზრუნავს, თქვენ კი ძეგლზე დღის საუკეთესო შუქზე მიდიხართ.

როდის ჯობია ბაბილონის მონახულება

იდეალური სეზონი ოქტომბრიდან აპრილამდეა, როცა დღეები რბილი და მზიანია. ივნისიდან სექტემბრამდე ტემპერატურა ხშირად 45 °C-ს აჭარბებს და ღია ძეგლზე სიარული დამღლელია, ამიტომ ზაფხულში ადრე დილით მიდით.

ძეგლს ორი-სამი საათი დაუთმეთ. სასიარულო მარშრუტი მარტივია: დაიწყეთ შესასვლელთან, იშთარის კარიბჭის ასლით, შემდეგ ჩადით ორიგინალურ საძირკველთან, გაიარეთ საპროცესიო გზა, გაჩერდით ბაბილონის ლომთან, დაათვალიერეთ სამხრეთის სასახლე და ბოლოს ეტემენანკის კონტურს გადახედეთ. ასე ქალაქის ისტორიას თითქმის ქრონოლოგიურად „წაიკითხავთ“. ყველაზე გავრცელებული ვარიანტი ერთდღიანი ექსკურსიაა ბაღდადიდან: ვახშმისთვის დედაქალაქში დაბრუნებას მოასწრებთ, ან სამხრეთით, ქარბალასა და ნაჯაფისკენ გააგრძელებთ გზას.

პრაქტიკული რჩევები

• ბილეთები: ძეგლის შესასვლელთან იყიდება. ფასი შეიძლება შეიცვალოს, ამიტომ საკმარისი ნაღდი ფული ერაყულ დინარში იქონიეთ.
• ჩაცმულობა: კომფორტული ფეხსაცმელი, ქუდი და წყალი — გაზაფხულზეც კი. მოკრძალებული ტანსაცმელი (დაფარული მხრები და მუხლები) ყოველთვის დაფასებულია.
• ფოტოგადაღება: ძეგლზე, როგორც წესი, ნებადართულია. იშთარის კარიბჭის საძირკვლის რელიეფებისთვის დილის შუქი საუკეთესოა.
• ვიზა: ერაყში შესვლის წესები დროდადრო იცვლება, ამიტომ ჯავშნამდე თქვენი მოქალაქეობისთვის უახლესი ოფიციალური ინფორმაცია გადაამოწმეთ.
• წაიყვანეთ გიდი: ძეგლზე საინფორმაციო დაფები ცოტაა და თუ ვინმე თითოეულ კედელს არ აგიხსნით, ბევრი დეტალი შეუმჩნეველი დაგრჩებათ.

ბაბილონი ერაყის მარშრუტში

ბაბილონი ბუნებრივად ერწყმის ცენტრალური და სამხრეთ ერაყის სხვა ღირსშესანიშნაობებს: წმინდა ქალაქებს — ქარბალასა და ნაჯაფს, შუმერულ ქალაქებს — ურუქსა და ურს, და მესოპოტამიის ჭაობებს. ბაბილონიდან მოკლე გზაა ქარბალაში, იმამ ჰუსეინის მავზოლეუმამდე, იქიდან კი — ნაჯაფის იმამ ალის მავზოლეუმამდე. ჩვენს 7-დღიან ტურში ერაყის მემკვიდრეობაზე ბაბილონი ბაღდადის შემდეგ ერთ-ერთი პირველი გაჩერებაა და ხშირად სწორედ აქ ხვდებიან მოგზაურები, რატომ უწოდებენ ერაყს ცივილიზაციის აკვანს. თუ მეტი დრო გაქვთ, 9-დღიანი ტური ჩრდილოეთსაც მოიცავს.

როცა ჯგუფს საპროცესიო გზაზე მივუძღვები, ყოველთვის ვთხოვ, ერთ-ერთ ორიგინალურ აგურს ხელი შეახონ. როცა იცი, რომ ის ნაბუქოდონოსორის დროს ჩაწყვეს, მთელ ქალაქს სულ სხვა თვალით უყურებ. — საიფი

ხშირად დასმული კითხვები

რა მანძილია ბაღდადიდან ბაბილონამდე?

სამხრეთით დაახლოებით 85 კმ. მანქანით, მოძრაობისა და საგუშაგოების მიხედვით, დაახლოებით საათნახევარი სჭირდება.

შეიძლება ბაბილონის ერთდღიანი ექსკურსია ბაღდადიდან?

დიახ. ძეგლის დასათვალიერებლად ორი-სამი საათი საკმარისია, ამიტომ ერთდღიანი ექსკურსია ბაღდადიდან ყველაზე გავრცელებული ვარიანტია.

ორიგინალური იშთარის კარიბჭე ბაბილონშია?

ცნობილი მოჭიქული ნაწილი ბერლინის პერგამონის მუზეუმშია აღდგენილი. ბაბილონში შესასვლელთან პატარა ასლი დგას, ადგილზე კი კარიბჭის ორიგინალური საძირკველია ხარებისა და დრაკონების რელიეფებით.

არსებობს დღეს ბაბილონის დაკიდებული ბაღები?

არა, და ბაბილონში მათი მყარი არქეოლოგიური კვალი ვერ იპოვეს. ზოგი მკვლევარი ფიქრობს, რომ ისინი სხვა ქალაქში, შესაძლოა ნინევიაში იყო.

როდის ჯობია ბაბილონის მონახულება?

ოქტომბრიდან აპრილამდე, როცა ამინდი რბილია. ზაფხულში ტემპერატურა ხშირად 45 °C-ს აჭარბებს, ამიტომ ამ თვეებში ადრე დილით მიდით.

მჭირდება თუ არა ვიზა ერაყში მოსამგზავრებლად?

შესვლის წესები დროდადრო იცვლება. მოგზაურობის დაჯავშნამდე თქვენი მოქალაქეობისთვის უახლესი ოფიციალური ინფორმაცია გადაამოწმეთ.