เที่ยวนาจาฟ อิรัก: คู่มือชมสุสานอิหม่ามอาลี ประวัติ ไฮไลต์ และมารยาท

ข้อมูลโดยย่อ

ที่ตั้ง

ใจกลางเมืองนาจาฟ ห่างแบกแดดไปทางใต้ราว 160 กม.

อาคารหลังแรก

ราว ค.ศ. 786 สมัยฮารูน อัรเราะชีด

โดมทองคำ

ปิดทองในปี 1743 สมัยนาเดอร์ ชาห์

เวลาที่ใช้

1.5–2 ชั่วโมง รวมเดินตลาดเก่า

ช่วงที่เหมาะ

ตุลาคม–เมษายน โดยเฉพาะยามเย็น

ในบรรดาสถานที่ทั้งหมดในอิรัก มีไม่กี่แห่งที่สร้างความประทับใจได้ลึกซึ้งเท่าสุสานอิหม่ามอาลีที่เมืองนาจาฟ โดมสีทองและหออะซานปิดทองคู่ตั้งตระหง่านเหนือเมืองเก่า สะท้อนแสงแดดกลางทะเลทรายจนมองเห็นได้แต่ไกล และลานกว้างของที่นี่เต็มไปด้วยผู้แสวงบุญจากทั่วอิรักและทั่วโลกทั้งกลางวันและกลางคืน หากคุณกำลังวางแผนเที่ยวนาจาฟ อิรัก คู่มือนี้จะเล่าถึงประวัติของสุสาน สิ่งที่ควรชมภายในบริเวณ วิธีเดินทางจากแบกแดด และมารยาทที่ช่วยให้การเยือนราบรื่น

สำหรับชาวมุสลิมนิกายชีอะฮ์ ที่นี่คือหนึ่งในสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่สุดในโลก เป็นที่ฝังศพของอิหม่ามอาลี อิบนุ อบีฏอลิบ (ขอความสันติจงมีแด่ท่าน) ลูกพี่ลูกน้องและบุตรเขยของท่านนบีมุฮัมมัด ส่วนนักเดินทางทุกภูมิหลัง ที่นี่ก็เป็นหนึ่งในอนุสรณ์สถานทางสถาปัตยกรรมอิสลามที่ยิ่งใหญ่ ซึ่งได้รับการสร้างและบูรณะต่อเนื่องมากว่าพันปี โดยผู้อุปถัมภ์ตั้งแต่สมัยราชวงศ์อับบาซียะฮ์ บูยิด ซาฟาวิด และยุคต่อ ๆ มา

สุสานอิหม่ามอาลีอยู่ที่ไหน

สุสานตั้งอยู่ใจกลางเมืองนาจาฟ เมืองริมขอบทะเลทรายด้านตะวันตก ห่างจากแบกแดดไปทางใต้ราว 160 กม. ใช้เวลาขับรถประมาณสองชั่วโมงครึ่งถึงสามชั่วโมง นาจาฟยังมีท่าอากาศยานนานาชาติของตัวเอง ซึ่งมีเที่ยวบินจากหลายประเทศในภูมิภาค

ห่างออกไปเพียงราว 10 กม. คือเมืองกูฟะฮ์ ซึ่งอิหม่ามอาลีเคยใช้เป็นเมืองหลวง และทางเหนือของนาจาฟคือวาดีอัสสลาม หรือ “หุบเขาแห่งสันติ” หนึ่งในสุสานที่ใหญ่ที่สุดในโลก นาจาฟและกูฟะฮ์รวมกันจึงเป็นหนึ่งวันที่มีความหมายที่สุดในการเดินทางเชิงมรดกวัฒนธรรมทั่วอิรัก

ประวัติความเป็นมาของสุสาน

หลุมฝังศพที่ถูกเก็บเป็นความลับ

อิหม่ามอาลีถูกทำร้ายขณะนำละหมาดยามรุ่งอรุณในมัสยิดใหญ่แห่งกูฟะฮ์ในเดือนรอมฎอน และสิ้นชีวิตในอีกไม่กี่วันต่อมา ในปี ฮ.ศ. 40 (ค.ศ. 661) ตามคำเล่าขาน ครอบครัวของท่านได้ฝังท่านอย่างลับ ๆ นอกเมืองในยามค่ำคืน เพื่อปกป้องหลุมฝังศพ เป็นเวลากว่าหนึ่งศตวรรษที่ตำแหน่งนี้รู้กันเฉพาะในหมู่ลูกหลานและผู้ติดตามกลุ่มเล็ก ๆ เท่านั้น

ตำนานกวางของฮารูน อัรเราะชีด

มีเรื่องเล่าที่มีชื่อเสียงว่าหลุมศพถูกค้นพบได้อย่างไร คอลีฟะฮ์ฮารูน อัรเราะชีดแห่งราชวงศ์อับบาซียะฮ์ออกล่าสัตว์ใกล้กูฟะฮ์ แล้วมีกวางตัวหนึ่งหนีขึ้นไปหลบบนเนินเล็ก ๆ แต่สุนัขล่าเนื้อและเหยี่ยวของพระองค์กลับไม่ยอมตามขึ้นไป เมื่อคอลีฟะฮ์ถามถึงสถานที่นั้น ก็ได้รับคำตอบว่าเป็นหลุมฝังศพของอาลี อิบนุ อบีฏอลิบ ราวปี ค.ศ. 786 พระองค์จึงโปรดให้สร้างอาคารหลังแรกเหนือหลุมศพ เป็นอาคารเรียบง่ายมีโดมและประตูสี่ด้าน

ราชวงศ์บูยิด ซาฟาวิด และโดมทองคำ

ปลายศตวรรษที่ 10 อะฎุด อัดเดาละฮ์ ผู้ปกครองราชวงศ์บูยิด ได้สร้างสุสานที่ยิ่งใหญ่กว่าเดิมมาก และบริจาคทรัพย์สินอุปถัมภ์เมืองที่เติบโตขึ้นรอบ ๆ โดยตัวท่านเองเลือกที่จะถูกฝังภายในบริเวณนี้ อิบนุ บัฏฏูเฏาะฮ์ นักเดินทางชื่อดังชาวโมร็อกโกที่มาเยือนในปี 1327 ได้บันทึกถึงพรมไหมและตะเกียงทองคำและเงินที่นี่

รูปแบบของสุสานที่เห็นในปัจจุบันส่วนใหญ่มาจากสมัยซาฟาวิดในศตวรรษที่ 17 เมื่อมีการวางผังลานกว้างตามแบบที่เชื่อกันว่าออกแบบโดยเชคบะฮาอี นักปราชญ์และสถาปนิก ต่อมาในปี 1743 นาเดอร์ ชาห์ มีคำสั่งให้หุ้มโดมและหออะซานด้วยแผ่นทองแดงชุบทอง แทนกระเบื้องสีฟ้าและเขียวเดิม จนเกิดเป็นเงาร่างสีทองที่กลายเป็นสัญลักษณ์ของนาจาฟ

ไฮไลต์ภายในสุสาน

ลานกว้างใหญ่

อาคารศักดิ์สิทธิ์ตั้งอยู่กลางลานโล่งขนาดใหญ่ ล้อมรอบด้วยซุ้มโค้งแหลมสองชั้น ประดับกระเบื้องสีน้ำเงิน สีเทอร์ควอยซ์ และสีเหลือง ในอดีตห้องเล็ก ๆ หลังซุ้มโค้งเหล่านี้เป็นที่พักของนักศึกษาสำนักศาสนาแห่งนาจาฟ ซึ่งเป็นหนึ่งในศูนย์กลางการศึกษาที่เก่าแก่ที่สุดของโลกอิสลาม ยามเย็นเมื่อไฟเปิดสว่างและครอบครัวต่าง ๆ นั่งพักบนพรมกลางลาน บรรยากาศสงบและน่าจดจำอย่างยิ่ง

ประตูหอนาฬิกาและประตูอื่น ๆ

ผู้มาเยือนส่วนใหญ่เข้าทางทิศตะวันออกผ่านประตูหอนาฬิกา ซึ่งมีหอนาฬิกาบุกระเบื้องอยู่ด้านบน ตัวนาฬิกาและระฆังผลิตที่เมืองแมนเชสเตอร์ ประเทศอังกฤษ และติดตั้งในปี 1887 ส่วนประตูอื่น ๆ ตั้งชื่อตามนักปราชญ์เชคอัฏฏูซี และมุสลิม อิบนุ อะกีล ลูกพี่ลูกน้องของอิหม่ามฮุซัยน์

อีวานทองคำ

ทางด้านตะวันออกของอาคารศักดิ์สิทธิ์ซึ่งหันหน้าสู่ลาน คืออีวานทองคำ โถงเปิดขนาดมหึมาที่หุ้มด้วยทองทั้งหมด ขนาบด้วยหออะซานปิดทองทั้งสอง ในศตวรรษที่ 18 มีการจารึกบทกวีภาษาเปอร์เซียที่สรรเสริญอิหม่ามอาลีด้วยตัวอักษรสีทองไว้ที่นี่

ภายในห้องสุสาน

ภายในห้องสุสานระยิบระยับด้วยโมเสกกระจกนับพันชิ้นที่สะท้อนแสงจากโคมระย้า ตัวหลุมศพล้อมรอบด้วยฉากกั้นเงินฉลุลวดลายประณีตที่เรียกว่า ซะรีห์ ฝีมือช่างชาวอินเดีย ซึ่งเปิดให้ชมในปี 1942 ตามความเชื่อของชีอะฮ์ ท่านนบีอาดัมและท่านนบีนูห์ก็ถูกฝังอยู่ที่นี่เคียงข้างอิหม่ามอาลีด้วย

วิธีเดินทางจากแบกแดดไปนาจาฟ

นักเดินทางส่วนใหญ่เดินทางไปนาจาฟทางถนนจากแบกแดด และมักรวมทริปกับบาบิโลนหรือกัรบะลาอ์ รถส่วนตัวพร้อมคนขับเป็นตัวเลือกที่สะดวกสบายที่สุด เพราะแวะพักระหว่างทางได้ และไปถึงสุสานในช่วงเวลาที่เหมาะ หากทริปของคุณเริ่มจากภาคใต้ ท่าอากาศยานนาจาฟก็เป็นทางเลือกที่สะดวก จากใจกลางเมือง เดินผ่านตลาดเก่าที่มีหลังคาคลุมไปได้ตรงถึงประตูทิศตะวันออกของสุสาน

ช่วงเวลาที่เหมาะกับการเที่ยว

ช่วงเดือนตุลาคมถึงเมษายนอากาศสบายที่สุด กลางวันอุ่นแต่ไม่ร้อนจัด ฤดูร้อนที่นาจาฟร้อนมาก จึงควรเที่ยวช่วงเช้าตรู่หรือหลังพระอาทิตย์ตก ยามค่ำงดงามเป็นพิเศษ โดมสีทองเปล่งประกายภายใต้แสงไฟ และลานก็คึกคักที่สุด

วันรำลึกสำคัญทางศาสนาจะมีผู้แสวงบุญมาร่วมจำนวนมหาศาล เป็นภาพที่น่าประทับใจ แต่หากต้องการเยือนอย่างสงบ ควรสอบถามปฏิทินกับไกด์ก่อนกำหนดวันเดินทาง

เคล็ดลับและมารยาทในการเยือน

• แต่งกายสุภาพ: ผู้ชายสวมกางเกงขายาวและเสื้อแขนยาว ผู้หญิงคลุมผมและสวมชุดยาวหลวม (อะบายะฮ์) ไกด์ช่วยจัดหาให้ได้
• รองเท้า: ฝากรองเท้าไว้ที่จุดรับฝากใกล้ทางเข้าก่อนก้าวเข้าลาน และรับคืนด้วยบัตรคิวตอนออก
• การตรวจความปลอดภัย: มีการตรวจกระเป๋าที่ทุกประตู ควรพกของน้อยชิ้น และทิ้งกระเป๋าใบใหญ่ไว้ในรถหรือโรงแรม
• การถ่ายภาพ: กฎอาจเปลี่ยนแปลงได้ โดยทั่วไปใช้โทรศัพท์ถ่ายภาพในลานได้ แต่ควรขออนุญาตก่อนถ่ายภาพผู้คนเสมอ และสำรวมภายในห้องสุสาน
• ผู้มาเยือนที่ไม่ใช่มุสลิม: ผู้ที่มาอย่างให้เกียรติได้รับการต้อนรับในลาน และการมาพร้อมไกด์ท้องถิ่นจะช่วยให้ทุกอย่างง่ายขึ้น
• วีซ่าและการเข้าประเทศ: กฎระเบียบเปลี่ยนแปลงเป็นระยะ ควรตรวจสอบข้อกำหนดล่าสุดสำหรับผู้ถือหนังสือเดินทางไทยก่อนออกเดินทาง

“ผมชอบพาแขกมาที่สุสานในชั่วโมงก่อนพระอาทิตย์ตกเสมอ คุณจะเห็นสีทองค่อย ๆ อุ่นขึ้นในแสงเย็น จากนั้นไฟก็สว่างขึ้นและบรรยากาศทั้งลานก็เปลี่ยนไป หลังจากนั้นเราเดินผ่านตลาดเก่าไปดื่มชา นั่นคือวิธีที่ดีที่สุดในการสัมผัสนาจาฟ” — ไซฟ์

สุสานอิหม่ามอาลีในทริปเที่ยวอิรัก

นาจาฟเข้ากับเส้นทางท่องเที่ยวอิรักตอนกลางและตอนใต้ได้อย่างลงตัว ในทัวร์มรดกอิรัก 7 วันของเรา นาจาฟจะเที่ยวร่วมกับกูฟะฮ์และกัรบะลาอ์ หลังจากใช้เวลาหนึ่งวันชมซากเมืองบาบิโลนโบราณ สำหรับผู้ที่อยากใช้เวลาในภาคใต้นานขึ้น สามารถเลือกโปรแกรม 9 วัน ที่เดินทางต่อไปยังบัสราห์ พื้นที่ชุ่มน้ำ และซิกกูรัตแห่งอูร์

ไม่ว่าคุณจะมาด้วยศรัทธา ความสนใจในประวัติศาสตร์ หรือเพียงความอยากรู้ ค่ำคืนหนึ่งในลานสุสานอิหม่ามอาลีจะเป็นช่วงเวลาที่อยู่ในความทรงจำไปอีกนาน แม้คุณจะจากอิรักไปแล้วก็ตาม

คำถามที่พบบ่อย

นาจาฟอยู่ห่างจากแบกแดดเท่าไร

ห่างไปทางใต้ราว 160 กม. ขับรถประมาณสองชั่วโมงครึ่งถึงสามชั่วโมง

คนที่ไม่ใช่มุสลิมเข้าชมสุสานอิหม่ามอาลีได้ไหม

ผู้ที่มาอย่างให้เกียรติได้รับการต้อนรับในลาน ควรแต่งกายสุภาพและมากับไกด์ท้องถิ่นที่ช่วยอธิบายธรรมเนียมและช่วยเหลือที่ทางเข้า

ควรแต่งกายอย่างไร

ผู้ชายสวมกางเกงขายาวและเสื้อแขนยาว ผู้หญิงคลุมผมและสวมอะบายะฮ์ยาวหลวม ไกด์ช่วยจัดหาให้ได้

ใครถูกฝังอยู่ในสุสานอิหม่ามอาลี

อิหม่ามอาลี อิบนุ อบีฏอลิบ ลูกพี่ลูกน้องและบุตรเขยของท่านนบีมุฮัมมัด ตามความเชื่อของชีอะฮ์ ท่านนบีอาดัมและนบีนูห์ก็ถูกฝังที่นี่ด้วย

ช่วงไหนเหมาะกับการเที่ยวนาจาฟ

ตุลาคมถึงเมษายนอากาศสบายที่สุด และไม่ว่าฤดูใด ชั่วโมงก่อนพระอาทิตย์ตกและยามค่ำคือช่วงที่ลานสวยที่สุด

เที่ยวนาจาฟพร้อมกูฟะฮ์และกัรบะลาอ์ได้ไหม

ได้ กูฟะฮ์อยู่ห่างเพียงราว 10 กม. และทั้งสามเมืองมักอยู่ในทริปมรดกวัฒนธรรมอิรักตอนกลางด้วยกัน