به طور خلاصه
- کجا
- استان بابل، نزدیک حله، حدود ۸۵ کیلومتر جنوب بغداد
- دوران شکوه
- پادشاهی بخت‌النصر دوم (۶۰۵ تا ۵۶۲ پ.م)
- یونسکو
- میراث جهانی از سال ۲۰۱۹
- زمان لازم
- ۲ تا ۳ ساعت
- بهترین فصل
- مهر تا فروردین (اکتبر تا آوریل)
برای ما ایرانی‌ها، بابل فقط نامی در کتاب‌های تاریخ نیست؛ این همان شهری است که کوروش بزرگ در سال ۵۳۹ پیش از میلاد بیجنگ واردش شد و منشور معروف کوروش از دل خاک همین‌جا بیرون آمد. چیزی که بیشتر مسافران را شگفت‌زده میکند این است که امروز بازدید از بابل در عراق چقدر آسان است. ویرانه‌های بابل حدود ۸۵ کیلومتر جنوب بغداد قرار دارد و در یک صبح می‌توانید در «راه آیینی» قدم بزنید و کنار نقش‌برجسته‌های آجری گاوها و اژدهایانی بایستید که بیش از ۲۵۰۰ سال پیش چیده شده‌اند.
در این راهنما می‌گویم در بابل چه ببینید، چطور از بغداد به آنجا بروید، چقدر وقت بگذارید و چه فصلی سفر کنید؛ همراه با توصیه‌های عملی‌ای که به مسافرانی می‌دهم که خودم به این محوطه می‌برم.
بابل کجاست؟
ویرانه‌های بابل در استان بابل در مرکز عراق، کنار رود فرات و درست بیرون از شهر امروزی حِلّه قرار دارد. فاصله‌اش از بغداد حدود ۸۵ کیلومتر به سمت جنوب است؛ یعنی بسته به ترافیک، حدود یک ساعت و نیم با خودرو.
یونسکو در سال ۲۰۱۹ بابل را در فهرست میراث جهانی ثبت کرد؛ شهری که قرن‌ها یکی از بزرگ‌ترین و اثرگذارترین شهرهای جهان باستان بود. محوطه وسیع و باز است و دیوارهای اصلی، بخش‌های کاوش‌شده و بازسازی‌های جدید کنار هم دیده می‌شوند.
تاریخچهٔ کوتاه بابل
حمورابی و نخستین دوران شکوه
بابل در آغاز هزارهٔ دوم پیش از میلاد شهری مهم بود، اما در دوران حمورابی در سدهٔ هجدهم پیش از میلاد به پایتختی بزرگ تبدیل شد. نام او بیش از هر چیز با قانون‌نامه‌اش گره خورده است که بر سنگ‌نبشته‌ای سیاه حک شده و امروز در موزهٔ لوور پاریس نگهداری میشود؛ جالب است بدانید این سنگ‌نبشته در شوش، در خاک ایران امروز، پیدا شد.
بُخت‌النصر دوم و شهری که امروز می‌بینیم
مشهورترین دورهٔ بابل بیش از هزار سال بعد، در زمان پادشاهان بابل نو و به‌ویژه بخت‌النصر دوم (نبوکدنصر، ۶۰۵ تا ۵۶۲ پیش از میلاد) فرا رسید. بیشتر آنچه بازدیدکنندگان می‌بینند حاصل برنامهٔ ساخت‌وساز اوست: باروهای عظیم، کاخ‌های سلطنتی، دروازهٔ ایشتار و راه آیینی. روی بسیاری از آجرهای محوطه هنوز مهرهای میخی با نام او دیده میشود.
هخامنشیان، یونانیان و افولی آرام
در سال ۵۳۹ پیش از میلاد، شهر بدون نبرد به دست کوروش بزرگ افتاد. استوانهٔ کوروش، استوانه‌ای گلی که ورود او به بابل را روایت میکند، در سال ۱۸۷۹ همین‌جا کشف شد و امروز در موزهٔ بریتانیا در لندن است. در سال ۳۲۳ پیش از میلاد اسکندر مقدونی در بابل درگذشت؛ شهری که می‌خواست آن را یکی از پایتخت‌های امپراتوری‌اش کند. پس از آن، بابل کم‌کم اهمیتش را از دست داد و سرانجام متروک شد و بناهای خشتی‌اش آرام‌آرام در دشت فرو رفتند.
دیدنی‌های بابل
دروازهٔ ایشتار و نقش‌برجسته‌های اصلی
دروازهٔ ایشتار ورودی باشکوه شمالی شهر درونی بود و به الههٔ ایشتار تقدیم شده بود. باشکوه‌ترین بخش آن، پوشیده از آجرهای لعابدار آبی، در اوایل سدهٔ بیستم به دست هیئتی آلمانی به سرپرستی روبرت کولدوی کاوش شد و در موزهٔ پرگامون برلین دوباره برپا شد. در ورودی محوطه، نمونه‌ای کوچک‌تر و جدید ساخته‌اند که تصویری از رنگ‌های اصلی به دست می‌دهد.
اما جذاب‌ترین بخش کمتر به چشم می‌آید: پیهای اصلی دروازه هنوز سر جای خود هستند. وقتی میان دیوارها پایین بروید، ردیف‌هایی از نقش‌برجسته‌های آجری بی‌لعاب از گاوها و «موشخوشو»، اژدهای مارگونِ مقدسِ خدای مردوک، را می‌بینید؛ درست همان‌جا که صنعتگران بخت‌النصر آن‌ها را گذاشتند.
راه آیینی (راه موکب)
از دروازهٔ ایشتار، خیابانی تشریفاتی آغاز می‌شد که در جشن سال نو، موسوم به «آکیتو»، پیکره‌های خدایان را از آن عبور می‌دادند. دیوارهای آن با شیرهای لعابدار، نماد ایشتار، تزیین شده بود. امروز می‌توانید بخشی از آن را پیاده بروید و هنوز تکه‌هایی از سنگ‌فرش باستانی را ببینید. این جشن بهاری سال نو، برای ما که نوروز داریم، حس آشنایی دارد.
شیر بابل
پرعکس‌ترین اثر محوطه، شیر بزرگی از سنگ بازالت است که بالای پیکرهٔ یک انسان ایستاده. پژوهشگران هنوز دربارهٔ تاریخ و معنای آن بحث می‌کنند، اما این شیر قرن‌هاست نماد بابل و یکی از شناخته‌شده‌ترین تصاویر عراق است.
کاخ جنوبی بخت‌النصر
کاخ سلطنتی با حیاط‌ها و تالار تخت، در دههٔ ۱۹۸۰ تا حد زیادی روی پیهای اصلی بازسازی شد. اگر با دقت نگاه کنید، آجرهای باستانی را که برخی کتیبه دارند از آجرهای جدید تشخیص می‌دهید. اینجا بهترین جا برای درک عظمت شهر است.
اِتمنانکی، «برج بابل»
در جنوب کاخ، اتمنانکی، زیگورات بزرگ مردوک، قرار داشت که بسیاری از مورخان آن را با داستان برج بابل در کتاب مقدس مرتبط می‌دانند. امروز فقط طرح پایهٔ آن مانده که پس از باران اغلب پر از آب میشود. چیز زیادی برای دیدن نیست، اما ارزش دارد لحظه‌ای بایستید و برجی را تصور کنید که منابع کهن ارتفاعش را حدود ۹۰ متر نوشته‌اند.
باغ‌های معلق: افسانه یا واقعیت؟
باغ‌های معلق بابل یکی از عجایب هفت‌گانهٔ جهان باستان است، اما در بابل شواهد باستان‌شناختی قطعی برای وجود آن پیدا نشده است. برخی پژوهشگران احتمال می‌دهند این باغ‌ها در شهر دیگری، شاید نینوا، بوده‌اند. راهنمایان محلی چند نقطهٔ احتمالی را نزدیک کاخ نشان می‌دهند؛ موضوع خوبی برای گفت‌وگو در محل است، به شرطی که بدانید این بحث هنوز باز است.
چطور از بغداد به بابل برویم؟
برای گردشگران حمل‌ونقل عمومی راحتی تا خود محوطه وجود ندارد؛ پس ساده‌ترین راه، خودروی شخصی با راننده یا تور سازمان‌یافته است. مسیر بغداد تا بابل حدود یک ساعت و نیم طول میکشد. در راه از چند ایست بازرسی معمولی عبور می‌کنید که در عراق عادی است؛ گذرنامه را دم دست نگه دارید.
با یک راهنمای محلی روز بسیار ساده‌تر می‌گذرد: بلیت، ایستهای بازرسی و زمان‌بندی را او هماهنگ میکند و شما در بهترین نور روز به محوطه می‌رسید.
بهترین زمان سفر به بابل
بهترین فصل از مهر تا فروردین (اکتبر تا آوریل) است؛ روزها معتدل و آفتابی‌اند. از خرداد تا شهریور دما اغلب از ۴۵ درجه بالاتر می‌رود و قدم زدن در محوطه‌ای باز خسته‌کننده است؛ اگر تابستان سفر می‌کنید، صبح زود برسید.
دو تا سه ساعت برای بازدید در نظر بگیرید. رایجترین شکل بازدید، سفر یکروزه از بغداد است که اجازه می‌دهد شام را در پایتخت بخورید یا به سمت جنوب ادامه دهید و به زیارت کربلا و نجف بروید؛ شهرهای حرم امام حسین (ع) و امام علی (ع). بسیاری از زائران ایرانی که به عتبات می‌روند، با یک توقف کوتاه می‌توانند بابل را هم ببینند، چون حله در مسیر بغداد به کربلا و نجف قرار دارد.
نکته‌های کاربردی برای بازدید
- بلیت: در ورودی محوطه فروخته میشود. قیمت‌ها ممکن است تغییر کند، پس پول نقد کافی به دینار عراق همراه داشته باشید.
- پوشش: کفش راحت، کلاه و آب، حتی در بهار. لباس پوشیده و ساده همیشه پسندیده است.
- عکاسی: معمولاً در سراسر محوطه آزاد است. نور صبح برای نقش‌برجسته‌های پی دروازهٔ ایشتار بهترین است.
- ویزا: قوانین ورود به عراق هر از گاهی تغییر میکند؛ پیش از رزرو، حتماً آخرین اطلاعات رسمی را برای ملیت خود بررسی کنید.
- با راهنما بروید: تابلوهای اطلاع‌رسانی کم است و بدون کسی که هر دیوار را توضیح دهد، بسیاری از جزئیات از چشم می‌افتد.
بابل در برنامهٔ سفر به عراق
بابل به‌طور طبیعی با دیگر جاذبه‌های مرکز و جنوب عراق ترکیب میشود: شهرهای زیارتی کربلا و نجف، شهرهای سومری اوروک و اور و تالاب‌های بین‌النهرین. در تور ۷ روزهٔ عراق ما، بابل یکی از نخستین توقف‌ها پس از بغداد است و اغلب همان لحظه‌ای است که مسافران واقعاً می‌فهمند چرا عراق را گهوارهٔ تمدن می‌نامند. اگر وقت بیشتری دارید، تور ۹ روزه شمال عراق را هم در بر می‌گیرد.
وقتی با گروهی در راه آیینی قدم می‌زنم، همیشه از همه می‌خواهم یکی از آجرهای اصلی را لمس کنند. دانستن اینکه این آجر در زمان بخت‌النصر گذاشته شده، نگاهتان را به کل شهر عوض میکند. — سیف
پرسش‌های متداول
فاصلهٔ بابل تا بغداد چقدر است؟
حدود ۸۵ کیلومتر به سمت جنوب. مسیر بسته به ترافیک و ایستهای بازرسی حدود یک ساعت و نیم طول میکشد.
آیا میشود بابل را در یک سفر یکروزه از بغداد دید؟
بله. بازدید دو تا سه ساعت طول میکشد، پس سفر یکروزه از بغداد رایجترین روش است.
آیا دروازهٔ اصلی ایشتار در بابل است؟
بخش لعابدار معروف آن در موزهٔ پرگامون برلین دوباره برپا شده است. در بابل یک نمونهٔ بازسازیشده در ورودی و پیهای اصلی با نقش گاو و اژدها باقی است.
رابطهٔ کوروش بزرگ با بابل چیست؟
کوروش در سال ۵۳۹ پیش از میلاد بیجنگ وارد بابل شد و استوانهٔ کوروش که این رویداد را روایت میکند در سال ۱۸۷۹ در همین شهر کشف شد.
آیا می‌توان بابل را با سفر زیارتی کربلا و نجف ترکیب کرد؟
بله. حله در مسیر بغداد به کربلا و نجف است و بسیاری از زائران با یک توقف چندساعته بابل را هم می‌بینند.
آیا برای سفر به عراق ویزا لازم است؟
قوانین ورود هر از گاهی تغییر میکند. پیش از رزرو، آخرین اطلاعات رسمی را برای ملیت خود بررسی کنید.
سیف التمیمی راهنمای تور اهل بغداد و بنیان‌گذار Fable Tour است. او مسافرانی از سراسر جهان را در محوطه‌های باستانی و شهرهای عراق به زبان‌های انگلیسی، روسی و عربی همراهی میکند.