Irak'ta Babil: Nebukadnezar'ın şehrini gezmek için tam rehber

Kısaca

Nerede

Babil vilayeti, Hille yakını, Bağdat'ın yaklaşık 85 km güneyi

Altın çağ

II. Nebukadnezar dönemi (MÖ 605–562)

UNESCO

2019'dan beri Dünya Mirası

Gezi süresi

2–3 saat

En iyi mevsim

Ekim–Nisan

İstanbul Arkeoloji Müzeleri'ni gezenler, mavi sırlı tuğlalardan yapılmış aslan, boğa ve ejderha panolarını hatırlar: bunlar Babil'den gelir. Babil Kulesi, Asma Bahçeler, Hammurabi Kanunları ve Büyük İskender'in öldüğü şehir… Babil'i hepimiz okul yıllarından tanırız. Ama pek çok kişi bugün Irak'ta Babil'i gezmenin ne kadar kolay olduğunu bilmez. Kalıntılar Bağdat'ın yaklaşık 85 km güneyindedir ve tek bir sabahta Tören Yolu'nda yürüyüp 2.500 yılı aşkın süre önce yerleştirilmiş boğa ve ejderha kabartmalarının yanında durabilirsiniz.

Bu rehberde Babil'de neler görülür, Bağdat'tan nasıl gidilir, ne kadar zaman ayrılmalı ve hangi mevsimde gidilmeli sorularını, alana götürdüğüm misafirlere verdiğim pratik önerilerle birlikte anlatıyorum.

Babil nerede?

Babil kalıntıları, Irak'ın orta kesimindeki Babil vilayetinde, Fırat Nehri kıyısında ve modern Hille şehrinin hemen dışında yer alır. Bağdat'tan güneye yaklaşık 85 km'dir; trafiğe bağlı olarak arabayla bir buçuk saat kadar sürer.

UNESCO, 2019 yılında Babil'i Dünya Mirası Listesi'ne aldı ve yüzyıllar boyunca antik dünyanın en büyük ve en etkili şehirlerinden biri olan bu yeri tescilledi. Alan geniş ve açıktır; özgün surlar, kazılmış bölümler ve modern rekonstrüksiyonlar yan yana durur.

Babil'in kısa tarihi

Hammurabi ve ilk büyük çağ

Babil, MÖ 2. binyılın başında zaten önemli bir şehirdi; ancak MÖ 18. yüzyılda hüküm süren Hammurabi döneminde büyük bir başkente dönüştü. Hammurabi en çok, siyah bir taş dikilitaşa kazınmış kanunlarıyla hatırlanır; bu dikilitaş bugün Paris'teki Louvre Müzesi'nde sergilenmektedir.

II. Nebukadnezar ve bugün gördüğümüz şehir

Babil'in en ünlü dönemi bin yılı aşkın süre sonra, Yeni Babil krallarıyla ve özellikle II. Nebukadnezar (MÖ 605–562) zamanında geldi. Ziyaretçilerin gördüklerinin çoğu onun inşa programına aittir: devasa surlar, saraylar, İştar Kapısı ve Tören Yolu. Alandaki pek çok tuğlada hâlâ onun adını taşıyan çivi yazılı damgalar görülür.

Persler, Yunanlar ve yavaş bir sönüş

MÖ 539'da şehir, savaşsız bir şekilde Pers kralı Büyük Kiros'un eline geçti. Kiros'un Babil'e girişini anlatan ünlü Kiros Silindiri 1879'da burada bulundu ve bugün Londra'daki British Museum'dadır. MÖ 323'te Büyük İskender, imparatorluğunun başkentlerinden biri yapmayı planladığı Babil'de öldü. Sonrasında şehir giderek önemini yitirdi, sonunda terk edildi ve kerpiç yapıları yavaş yavaş ovaya karıştı.

Babil'de görülecek yerler

İştar Kapısı ve özgün kabartmaları

İştar Kapısı, iç şehrin görkemli kuzey girişiydi ve tanrıça İştar'a adanmıştı. Mavi sırlı tuğlalarla kaplı en gösterişli bölümü, 20. yüzyılın başında Robert Koldewey liderliğindeki bir Alman ekibi tarafından kazılarak Berlin'deki Bergama Müzesi'nde yeniden kuruldu. Alanın girişinde, özgün renkler hakkında fikir veren daha küçük, modern bir kopya bulunur.

Asıl heyecan verici olan daha az göze çarpar: kapının özgün temelleri hâlâ yerindedir. Duvarların arasına indiğinizde, boğaların ve tanrı Marduk'un kutsal yılan-ejderhası muşhuşşu'nun sırsız tuğla kabartmalarını, Nebukadnezar'ın ustalarının onları yerleştirdiği yerde sıra sıra görürsünüz.

Tören Yolu

İştar Kapısı'ndan başlayan bu tören caddesinde, Akitu denen Yeni Yıl bayramı sırasında tanrı heykelleri taşınırdı. Duvarları, İştar'ın simgesi olan sırlı aslanlarla süslüydü; İstanbul'daki panoların bir kısmı da bu yoldan gelir. Bugün yolun bir bölümünde yürüyebilir, antik kaldırımın parçalarını hâlâ görebilirsiniz.

İstanbul'dan Babil'e uzanan bağ

Babil kazıları, 20. yüzyılın başında Osmanlı döneminde yapıldı. Bu nedenle bulunan sırlı tuğla panoların bir bölümü İstanbul'a gönderildi ve bugün İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nde, Eski Şark Eserleri bölümünde sergileniyor. Yolculuğa çıkmadan önce bu salonu gezmek, Babil'de göreceğiniz temelleri ve duvarları çok daha iyi anlamanızı sağlar. Sahada sırlı renkleri değil, çoğunlukla toprak rengindeki özgün tuğlaları görürsünüz; İstanbul'daki panolar ise şehrin bir zamanlar ne kadar renkli olduğunu gösterir. İkisini birlikte düşünmek, Babil'i gerçekten hayal etmenin en güzel yoludur.

Babil Aslanı

Alanın en çok fotoğraflanan anıtı, bir insan figürünün üzerinde duran büyük bazalt aslandır. Uzmanlar tarihini ve anlamını hâlâ tartışsa da aslan yüzyıllardır Babil'in sembolü ve Irak'ın en tanınmış imgelerinden biridir.

Nebukadnezar'ın Güney Sarayı

Avluları ve taht salonuyla kraliyet sarayı, 1980'lerde özgün temellerin üzerine büyük ölçüde yeniden inşa edildi. Duvarlara dikkatle bakarsanız, bazıları yazıtlı antik tuğlaları modern olanlardan ayırt edebilirsiniz. Şehrin büyüklüğünü kavramak için en iyi yer burasıdır.

Etemenanki, "Babil Kulesi"

Sarayın güneyinde, pek çok tarihçinin Kutsal Kitap'taki Babil Kulesi anlatısıyla ilişkilendirdiği büyük Marduk zigguratı Etemenanki yükseliyordu. Bugün yalnızca tabanının izi kalmıştır ve yağmurdan sonra genellikle su dolar. Görülecek fazla bir şey yoktur, ama antik kaynakların yaklaşık 90 metre yüksekliğinde tarif ettiği bir kuleyi hayal etmek için durmaya değer.

Asma Bahçeler: efsane mi, gerçek mi?

Babil'in Asma Bahçeleri, Antik Dünyanın Yedi Harikası'ndan biridir; ancak Babil'de varlıklarına dair kesin bir arkeolojik kanıt bulunamamıştır. Bazı araştırmacılar bahçelerin başka bir şehirde, belki de Ninova'da olabileceğini düşünür. Yerel rehberler saray yakınında birkaç olası nokta gösterir; tartışmanın hâlâ açık olduğunu bildiğiniz sürece sahada konuşmak için güzel bir konudur.

Bağdat'tan Babil'e nasıl gidilir?

Alana kadar turistler için rahat bir toplu taşıma yoktur; en kolay seçenek şoförlü özel araç ya da organize bir turdur. Bağdat'tan yolculuk yaklaşık bir buçuk saat sürer. Yolda birkaç rutin kontrol noktasından geçersiniz; bu Irak'ta olağandır, pasaportunuzu yanınızda bulundurun.

Yerel bir rehberle gün çok daha kolay geçer: biletler, kontroller ve zamanlama halledilir, alana günün en güzel ışığında varırsınız.

Babil'i ziyaret için en iyi zaman

En uygun mevsim, günlerin ılık ve güneşli olduğu Ekim–Nisan dönemidir. Haziran–Eylül arasında sıcaklık sıklıkla 45 °C'yi aşar ve açık bir alanda yürümek yorucu olur; yazın gidiyorsanız sabah erken saatte varın.

Alan için iki üç saat ayırın. En yaygın yol Bağdat'tan günübirlik gezidir; akşam yemeği için başkente dönebilir ya da Kerbela ve Necef ziyaretleri için güneye devam edebilirsiniz.

Ziyaret için pratik öneriler

• Bilet: alanın girişinde alınır. Fiyatlar değişebilir, bu yüzden yanınızda yeterli miktarda Irak dinarı nakit bulundurun.
• Kıyafet: rahat ayakkabı, şapka ve su, baharda bile. Omuzları ve dizleri kapatan sade kıyafetler her zaman hoş karşılanır.
• Fotoğraf: genellikle alanın tamamında serbesttir. İştar Kapısı temellerindeki kabartmalar için en iyi ışık sabah ışığıdır.
• Vize: Irak'a giriş kuralları zaman zaman değişir; rezervasyondan önce vatandaşlığınız için en güncel resmî bilgileri mutlaka kontrol edin.
• Rehberle gidin: alanda bilgi tabelası azdır; her duvarı anlatan biri olmadan pek çok ayrıntı gözden kaçar.

Irak gezisinde Babil

Babil, orta ve güney Irak'ın diğer önemli duraklarıyla doğal bir bütün oluşturur: kutsal ziyaret şehirleri Kerbela ve Necef, Sümer şehirleri Uruk ve Ur ile Mezopotamya bataklıkları. 7 günlük Irak kültür turumuzda Babil, Bağdat'tan sonraki ilk duraklardan biridir ve çoğu zaman misafirlerin Irak'a neden medeniyetin beşiği dendiğini gerçekten anladığı andır. Daha fazla zamanınız varsa 9 günlük tur kuzeyi de programa ekler.

Bir grupla Tören Yolu'nda yürürken herkesten özgün tuğlalardan birine dokunmasını isterim. O tuğlanın Nebukadnezar zamanında konduğunu bilmek, bütün şehre bakışınızı değiştirir. — Saif

Sık sorulan sorular

Babil, Bağdat'a ne kadar uzaklıkta?

Yaklaşık 85 km güneyde. Yolculuk trafiğe ve kontrol noktalarına bağlı olarak bir buçuk saat kadar sürer.

Babil, Bağdat'tan günübirlik gezilebilir mi?

Evet. Alanı gezmek iki üç saat sürer; bu yüzden Bağdat'tan günübirlik gezi en yaygın yoldur.

Özgün İştar Kapısı Babil'de mi?

Ünlü sırlı bölüm Berlin'deki Bergama Müzesi'nde yeniden kuruldu. Babil'de girişte bir kopya ve boğa ile ejderha kabartmalı özgün temeller bulunur.

Babil'e ait eserler Türkiye'de görülebilir mi?

Evet. İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nde Babil'den gelen sırlı tuğla aslan, boğa ve ejderha panoları sergilenir.

Babil'i ziyaret için en iyi zaman ne zaman?

Havanın ılık olduğu Ekim–Nisan dönemi. Yazın sıcaklık sık sık 45 °C'yi aştığı için sabah erken gidin.

Irak'a gitmek için vize gerekir mi?

Giriş kuralları zaman zaman değişir. Rezervasyondan önce vatandaşlığınız için en güncel resmî bilgileri kontrol edin.